Metal Dünyası

 

Birincisi, dünyadaki finansal küreselleşmeye fazlaca bel bağlayarak sermaye piyasaları yoluyla borsa ve tahvillere gelen sıcak paranın adeta kuklası olmak. Sıcak paranın kalma süresi yabancılarda 290 gün yerlilerde 41 gün (Türkiye sermaye piyasası raporundan 2014 verisidir). Buradan yatırım çıkmaz. Yatırım trafikte yayalara yol vermeden sadece varacağınız yere odaklanmaya benzemiyor. Çünkü böyle davrandığınızda dikkatiniz dağılır ve hata yaparsınız. Bankaların dışardan borçlanma miktarı kısa vadeli borçlar içinde önemli bir düzeye ulaştığından, bahsettiğimiz bu dikkatsizlik Türkiye’de gözlenmektedir.

 

İkinci olarak, toplumun ve bireyin başarılı olabileceği koşulları kar beklentisine kurban etmek. Kısaca sosyal politika olarak isimlendirilen eğitim, sağlık ve iş ve yaşam koşullarının iyileştirilmesinde piyasanın öncü olması ve devletin ayrıca destek sunması başarısızlığa uğramıştır. Zira Birleşmiş Milletlerin her yıl yayımladığı İnsani gelişme Endeksi’ne göre 69. Sıradaki yeri bu başarısızlığın verisidir.

 

İnsani Gelişme İndeksi (İGE, HDI), uzun ve sağlıklı yaşam, iyi bir eğitim düzeyi ve kişi başına gelir düzeyini yaşam standardının üç temel unsuru olarak ele almaktadır. Endeksi oluşturan Cambridge’den Mahbub ul Haq ve Amartya Sen adlı Pakistan ve Hint asıllı iktisatçılardır. Son yayımlana bu Birleşmiş Milletler verisine göre tarihsel karşılaştırma yapma olanağı elde ediyoruz. Örneğin Türkiye’nin 1980-1990 yılları arasındaki 10 yıllık İGE artış ortalaması % 1,50 dir. 1990-2000 yılları arasında Türkiye’nin İGE artış ortalaması %1,27’ye düşmektedir.

 

Türkiye açısından  yakın tarih olan  2000-2013 arası İGE artışı ise yine aynı rapora göre %1,16’ya düşmektedir  (http://hdr.undp.org/en/content/table-2-human-development-index-trends-1980-2013). Buradan da anlaşılacağı üretim ve ihracatta sıçrama yapacak olan toplumdaki insani gelişme altyapısı büyümesinde finansal küreselleşmeye paralel olmayan bir daralma yaşanmaktadır. 

 

Bugün yüksek ve ileri teknoloji ihracatında genç nüfusuyla atak yapmak isteyen Türkiye bunu ancak güçlü bir İGE artışıyla yani sosyal altyapısını güçlendirerek yapabilecektir kanısındayım Yarınından endişesi olmayan bireylerin oluşturduğu toplumların yeni metaların yaratılmasında, innovasyon  (ticari buluş) katkısı artacaktır. Yüksek teknolojili meta ihracatının imalat sanayi içindeki payı Türkiye’de henüz %2’yi aşamıyor ne yazık ki. Oysa aynı veri Çin ‘de %26,3, Kore’de %26,2 ve Hindistan’da %7,3 olarak ölçülmektedir (Cumhuriyet Ekonomi sayfası 8 Nisan 2015).

 

Güney Kore’nin İGE indeksinde 15. Sırada olduğunu belirtmeliyim. Diğer ülkelerin demokrasi problemleri olduğundan indeksteki yeri  yoktur. Sonuç olarak sadece İGE değeri değil, aynı zamanda bir toplumda özgürlük ve eşitliğin biricik göstergesi olan demokrasi açısından da sorunsuz olmak gerekmektedir.  Zira yenilikler ve güzellikler mutlu ve huzurlu toplumlardaki yaratıcı zekanın ürünü olabilir ancak. Gerisi büyümenin tıkandığı, cari açığın tekrar yükseldiği zamanları değil, verimliliğin olumlu sonuçlarının tüm toplumda hissedildiği paylaşıldığı an’lara kalır ki bu daha kolaydır artık. 

 

Sevgi ve saygılarımla, Prof. Dr. Mehmet Şişman