Metal Dünyası

“Okudum, Unuttum”,
 “Gördüm, Hatırladım”,
“Yaptım, Öğrendim”
             Konfüçyüs

Geçen ay yazdığım “Çelik Dökümde Sıvı Metal Temizliği Nasıl Yapılır? ”yazımda da belirttiğim gibi bu ay “Paslanmaz Çelik ve Yüksek Alaşımlı Çeliklerin Sıvı Metal Temizliği” hakkında pratik bilgiler vermeye devam edeceğim.

Paslanmaz Çelikler:
304, 316 vb. kalitede  östenitik paslanmaz çelik dökümünde  sıvı metal temizliği ocakta  nötr astar kullanımını gerektirir. Dökümde kullanılan potalarda da  alümina silikat  esaslı pota malzemelerinin kullanılması esastır. Ancak bu malzemelerle ilgili tedarikçi firmalardan bilgi almak faydalı olacaktır. 

Yine ergitme de kullanılacak hurdanın temizliği açısından,  stabil bir hurda yani mümkünse aynı kalitede hurda kullanımı tercih edilmelidir.

Ergitme sırasında ocağın frekansı en önemli parametredir.  Çünkü yüksek frekanslı ocaklar, sıvı metal içine  girecek safsızlıkları minimize eder.

Ocak kapasitesi ve frekansına göre sıvı metalden cüruf almada ince perlit kullanılması faydalı olmaktadır. 

Diğer bir husus; ocakta istenilen döküm sıcaklığına gelindiğinde, Argon ile sıvı metalin yıkanması işlemidir.

Ocakta ve potada metalik silis kullanımı da metal temizliği için etkilidir.  

       
Döküm  potanızın  kapasitesine göre Metalik silis ebadının ayarlanması da önemlidir. Örneğin 10 kilogramlık bir potada 0,2- 0,7 Milimetre ile 1-3 milimetre ebatlarının kullanımı uygundur.

Ayrıca ocakta  metalik krom, metalik molibden gibi gereken ilave malzemelerin kullanılması hem karbonun kontrol altında tutulmasını, hem de sıvı metalin saflaştırılmasını sağlar.

Dökümün temel prensibi olarak döküm sıcaklığının  minimumda olması gerekir. Akışkanlığın da sağlanması için metalik silisin potaya verilmesi gerekir.

Isısal kalorisi yüksek olmasına rağmen Östenitik Paslanmaz çeliklerde akışkanlığı arttırmak için sıcaklığın arttırılması sıvı metal içine gaz alımını kolaylaştırır. Buna karşın dökülen parça kalitesini olumsuz yönde etkiler.

Bu sebeple 10 kilogramlık bir döküm potasına 10 -15 gram, 0,2 - 0,7 milimetre veya 1-3 milimetre boyutta metalik silis kullanımı akışkanlığı arttırır. ,

Sıvı metal üzerinde “boncuklanma” veya “kaymaklanma” dediğimiz görünümler oluşmaya başladığı sırada minimum sıcaklıkta döküm yapılmalıdır. Böylece sıvı metal kaynaklı gaz hataları minimize edilecektir.
 

Bundan sonra dikkate edilmesi gereken en önemli nokta “parça yolluk dizaynı”dır. Kesinlikle türbülansın olmamasını sağlayacak bir dizayna ihtiyaç duyulmaktadır. Çünkü türbülanssız bir yolluk dizaynı parça kalitesini sağlayacak ve gaz hatalarından koruyacaktır.

Yüksek Alaşımlı Çelikler;
GX, 40CrNiSi 25-12 /27.10 ve benzeri malzemeler de sıvı metalin karbon içeriğinin yüksekliği gaz sakatı miktarının az olacağı kanısı yaratabilir. Ancak bu düşünce yanlıştır. Çünkü sıvı metal saflığını sağlayamadığımız takdirde gaz boşluklarına döküm parçalarda  rastlanmaya başlanacaktır.

Bu sebeple CaSi ve FeTi  ile potada gerekli aşılamaların yapılması elzem bir durumdur.

Bu malzemelerin yine dökülebilecek en düşük sıcaklıkta dökülmesi önemlidir.

Burada diğer bir etken de kullanılacak alaşım elementlerinin temizliği ve saflığıdır.

Bu döküm kalitesini etkileyen en önemli husustur.
 

Örneğin özellikle anot olarak piyasa da bulunan nikel üzerindeki hidrojen kalıntıları parçada gaz sakatı olarak karşımıza çıkar. 

Yüksek alaşımlı çeliklerde ocakta FeSiZr aşılaması da kullanılan bir yöntemdir.

Son olarak bu pratik bilgilerin özelikle genç meslektaşlarıma kılavuz olmasını diler, beni takip ederek gerek yüz yüze gerek e-posta aracılığı ile tüm güzel dileklerini ileten okurlarıma ve dostlarıma teşekkür ederim. Ankiros 2022 Fuarı’nda görüşmek dileği ile.