Metal Dünyası

Son yılların güncel konusu YAPAY ZEKÂ konusunda aklıma gelenleri yazmak ve çekincelerimi ortaya koymak istedim. Uzun bir süredir sosyal medyada, dinleyici olarak katıldığım toplantı ve seminerlerde bu konu sürekli karşıma çıkıyor. Özellikle Satınalma alanında yapabildiklerini ve bu alandaki gelişmeleri duydukça daha da heyecanlanıyorum. Neler yapabildiğini veya yapabileceğini tahmin edebiliyorum ama şu ana kadar pek kullandığım söylenemez. Benimkisi duyduklarım, gözlemlerim ve araştırmalarımdan ibaret olsa da insanlığın çok işe yarayacağına eminim. Ancak sürekli eleştiren, sorgulayan biri olarak ciddi çekincelerim de yok değil.

İnsanlık tarihi boyunca insanlar sürekli yeni icatlar peşinde koştu. Bilimde, teknolojide, sanayide baş döndüren gelişmeler oldu. İtici güç insanların ihtiyaçlarıydı. Özellikle elektriğin, buhar gücünün, petrolün, motorun keşifleri ivmeyi hızlandırdı. Ancak;

İnsanoğlu bu zamana kadar bulduğu her icada hükmetti, kumandası ondaydı, nasıl istiyorsa o şekilde faydalandı. Her icadın kullanıcısı, ustası, teknisyeni, mühendisi, operatörü oldu. Mesela; otomobili icat etti ama direksiyonun başına o geçti, gaza bastı hızlandı, frene bastı durdu, sağ dönmek istedi ve sinyal verip direksiyonu sağa çevirdi, gece farları yaktı, üşüdü kaloriferini, terledi klimasını açtı. Yani ona hükmetti. Nasıl istiyorsa öylece kullandı, istediği yenilikleri ekleyip geliştirdi.

İnsanoğlunun karşısına ilk defa hakimiyeti kaptırabileceği, ilerleyen zamanlarda hükmedemeyeceği bir güç çıktı. YAPAY ZEKÂ insana hükmedecek gibi görünüyor. Şimdiden sosyal medya bile evde ne konuşulursa, hatta bana kalırsa aklından ne geçerse onu karşına çıkarıyor. Sana kendi tercihlerini dayatıyor. Neleri merak ettiğine göre algoritmasını çalıştırıp sürekli onları karşına çıkarıyor.

Herkesin sosyal medyası kendine özel olmaya başladı. Bazı insanlar 23 yıldır ülkeyi yönetenin kim olduğunu bilmiyor mesela. 8 şiddetinde deprem oluyor haberi yok. Mesela şuna rastlamış ve şaşırmıştım. Yusuf Dikeç’i bilirsiniz. Olimpiyatlarda başarı elde etti ve yaptığı hareketle Dünya gündemine oturdu, konuşuldu, taklit edildi. Benim arkadaşımın ise bundan hiç haberi olmamış. Çünkü onun ilgi alanları farklı. Yani sosyal medya bize hükmediyor, bizi balık gibi bir fanusa hapsediyor, bizi avucunun içine alıyor, dar bir alanda yaşamımızı zorunlu kılıyor.

Arama motorlarını kullanmayanımız yoktur. Bir şey aradığınızda para verip reklam verenler öncelikli olarak çıkıyor. Yani sizi belirli kişilere, firmalara, konulara zoraki yönlendiriyor. Önceliklerinizi o belirliyor. Satınalmacı olarak YAPAY ZEKA’dan bir konuda öneri istediğinizde bunun doğru, güvenilir ve etik olduğuna nasıl karar vereceğiz? Ya arama motorları gibi arka planda gizli bir yazılımla birileri tarafından yönlendiriyorsa? F35 savaş uçağının İsrail’i dost görüp bomba atmayacağını tahmin etmek zor değil..

Navigasyon sizi ısrarla paralı yola sokmaya çalışıyor. Önceden bir kere gittiğinizde ezberlediğiniz ve ikinci seferde gözünüz kapalı bulduğunuz yerleri artık her seferinde navigasyonla gitmek zorunda kalıyorsunuz, bir türlü yolu ezberliyemiyorsunuz. Tıpkı eskiden 200 adet telefonu ezbere bilirken akıllı telefonlar sayesinde çocuğunuzun telefon numarasının ezberinizde olmaması gibi.

Demek istediğim kısaca şu ki; YAPAY ZEKÂ size birçok şeyi hazır olarak sunarak sizin algılama, analiz etme, düşünme gibi yetilerinizi köreltecek bence. Sizi avucunun içine alacak. İnsanları robota dönüştürecek. Kendi kararlarınızla yapacağınız pek bir şey kalmayacak. Ne yapmak istediğinizi sorduğunuzda size rotayı o çizecek. Onun seçtiği otelde kalacak, onun seçtiği lokantada yemek yiyecek, onun seçtiği marka kahveyi içecek ve onun seçtiği yerlere tatile gideceksiniz. Hiç bana göre şeyler değil. Ben ki akşam eve geldi mi televizyon kumandasını elinden düşürmeyen klasik Türk erkeğiyken. Televizyona ben kumanda ederim. Reklamlarda değiştirir, beğenmezsem diziyi belgesele geçerim.

Size geçmiş hayatımdan örneklendireyim bu durumu. Sinop’a iki türlü şekilde gidebilirsiniz. Birincisi tura katılıp gezi tur otobüsüyle gitmek. Bu gezide kalkış, yatış, otel, gezilecek yerler, mola yerleri, yemekler v.s. her şey planlı ve monotondur. Kendi kafanıza göre gezmenize ve turdan ayrı takılmanıza izin vermezler. İşte YAPAY ZEKA bence tam olarak böyle bir şeydir. Hâlbuki özel aracınızla giderseniz çok farklı deneyimler yaşarsınız. Mesela ben Sinop’a yaklaşınca Boyabat’tan sonra yeni yapılan yoldan gitmek yerine çocukluğumda geçtiğim eski yola sapıyorum. İki yanında güzel ormanlar olan yolda ilerlerken durup çeşmeden su içerim, yol kenarlarındaki kendiliğinden yetişmiş ağaçlardan mevsimine göre meyvelerimi dalından koparıp yerim, yolda karşılaştığım mandaları sever, onlarla fotoğraf çekinirim, köy kahvesinde çay içer, yol kenarındaki köylüden taze sebze ve sütümü alırım, soğuk havasında yazın sıcak gününde üşürüm. İşte YAPAY ZEKÂ bu özgürlüğü elinizden alacak bence.

Çocukluğumda tur otobüsü kavramı yoktu, özellikle yaz aylarında her köşe başında ve her yerde sırtında çantası ile turistlere rastlardık. Birlikte yemek yer, birlikte sohbet eder, birlikte kumsalda güneşlenirdik. Çap pat İngilizcemizle konuşmaya çalışırdık. YAPAY ZEKÂ aynen bu olaydaki gibi sizi hayatın tur otobüsüne bindirecek. Kafanıza göre rastgele yaşayamayacaksınız hayatı.

Peki sanatçılar nasıl yetişecek? YAPAY ZEKÂ ile şarkı bestelerlerse, resim yaparlarsa ne olacak bizim orijinal tablo meraklılarına. İnsanların yetenekleri bile körelecek, herkes robota dönüşecek. Ruh, duygu, his kalmayacak.

Ben YAPAY ZEKÂ’nın çok ta ahlaklı ve etik olacağını ve insanları düşüneceğini pek sanmıyorum. Bu konuda ciddi şüphelerim var. Sonuçta birileri ona neyi, nasıl öğretirse ona göre düşünecek. Yani yönlendirmeye ve manipülasyona çok açık. Üstelik biz daha insanların vicdanına hitap edip atom bombasını keşfedenin onu kullanmasına mani olamamışken bir de YAPAY ZEKÂ vicdansızı karşımıza çıkacak. Sizce savaşan bir YAPAY ZEKÂ ile yönetilen robotun karşısındaki asker teslim olmak istediğinde nasıl davranacağını tahmin edebiliyor musunuz?

Gelecekte robotların tüm parçalarını yine o robotlara ürettireceğiz. Eğer grev yapmayı veya iş yavaşlatmayı öğrenirlerse ne olacak? Ya da Fransızların 2. Dünya Savaşı’nda Almanlara deposunu ful gösteren askeri kamyonlar yapıp kandırdıkları gibi yaparlarsa?

Sonuç olarak; YAPAY ZEKÂ balık verir, balık tutmasını öğretmez. Bana balık tutmasını öğretecek biri lazım.

Bütün bu düşünceler şimdilik benim kafamdaki soru işaretleri. Belki de yanılıyorumdur. Kullandıkça ve öğrendikçe belki bu endişelerim yerini güvene bırakacak. Veya tam tersi… Kim bilir? Yaşayıp göreceğiz. Sonuçta özür dilemesini de bilirim, öğrenmeye de açığım. Çekincem yok.

Önerim;
Mutlaka kendi YAPAY ZEKÂ yazılımlarımızı yapmamız, altyapıyı kendimiz kurmamız, çip gibi teknolojileri üretebilmemiz lazım.