Metal Dünyası

Doğa konuşur, hayvanlar konuşur, bitkiler konuşur, insanlar konuşur. Konuşmak iletişim kurmak için gereklidir. Konuşmak, en karmaşık süreç ve nimetlerden biridir. Beyin düşünür??? Peki, beyin, nöron ve sinir kavşaklardan oluşan organik bir malzeme olarak nasıl düşünür? Bu mekanizma henüz tam olarak ortaya konulmamış olsa da bir şekilde beyin içerisinde oluşan kimyasal reaksiyonlar sonucunda oluşan elektrik sinyallerinin sinir uçlarına ulaşarak vücudumuzu yönlendirdiği konusunda hipotezler mevcuttur. Konuşma sürecinin ara ürünlerinden biri de “ses” tir. Beyin tarafından vücuda verilen sinyaller ile akciğerlerden gelen hava akımının boğazdaki tellerden geçerek, dilimiz, dudaklarımız ve ağzımızın içinde yer aldığı orkestranın hareketleri sonucunda ses oluşur. Ancak, ses çıkarmış olmak yeterli değildir. Konuşmak için ses dalgalarının karşımızdaki insanın kulaklarına ulaşması ve onun beyninde anlamlandırılması gereklidir. İnsanlar konuşup anlaştığında iletişim kurarlar. 

Dünya üzerinde ses dalgalarının anlamlandırıldığı pek çok ürün mevcuttur. Günümüzde hali hazırda kullanımda olan yaklaşık 7000 civarında lisan mevcuttur1. Bu lisanların bazıları 1000’den az insan tarafından konuşulduğu için unutulmaya mahkumdur. Bu ürünler insan beyninin ne kadar yaratıcı olduğunun göstergesidir. İnsan, benzer fonksiyonları, çalışma mekanizması, zeka kapasitesine sahip organlardan oluşmasına rağmen nasıl oluyor da bir eşyaya veya bir duyguya değişik isimler veriyor, o isimleri değişik simgelerle bağdaştırıp yeni sözlükler, yeni lisanlar icat edip, topluca bu lisanı benimseyip kendi iletişim inovasyonunu yapıyor? 

Peki neden aynı lisanı konuşsak da anlaşamıyoruz? Galiba anlaşmak için sadece konuşmak yeterli olmuyor. Anlaşmak için aynı değerlere sahip olmak ve bu değerleri esas alarak yaşamak gereklidir. Bu sayede problemleri/fırsatları doğru şekilde tanımlayıp yaratıcı çözümleri hayata geçirebiliriz. Değerlerimizi önce ailemizden, sonra eğitim aldığımız, çalıştığımız kurumlardan ve o kurumlarda veya başka ortamlarda tanışıp görüştüğümüz, arkadaş olduğumuz insanlardan alıyor, kendimizi zenginleştiriyor veya fakirleştiriyoruz. Değer aslında insanın anlamlandırdığı bir kavramdır. Bir şeye değer vermek onu önemsemektir. Ancak kimileri iyi ve doğru olana önem vermezler, kötülük ruhlarının parçasıdır (killovatifler) ve kötülüklere iyilik kostümü giydirip başkalarına pazarlarlar. İyi olduğunu iddia edip killovatiflerin pazarladıklarını şu veya bu şekilde benimseyenler, hata yaptıklarını ve kandırıldıklarını düşünüp gereğini yapıp insani değerlere geri dönmedikleri sürece insan olmayı beceremezler. Bu yüzden insanların ve kurumların iyilik ve doğruluğu esas alan değerler üzerinde hemfikir olan ekosistemleri kurmaları ve geliştirmeleri gereklidir. 

Son yıllarda “inovatif olmak” hiç olmadığı kadar kurumların önemsedikleri temel kavramların başında gelmektedir. Ancak, her kurumun aslında zaten varoluşundan bu yana inovatif olma hedefini öyle ya da böyle gerçekleştirdiği gerçeğinin unutulmaması gereklidir. Kurumların rekabet güçlerinin artırılması için inovatif olmak şimdi daha da değerli hale gelmiştir. 

Bir kurumun radikal veya yıkıcı yenilikler yaratması için birilerinin zor, hatta imkansız olarak nitelendirdiği hayalleri kurması ve onları hayata geçirmek için tutkulu kollektif aklı etkin olarak kullanan, aynı lisanı konuşan ekosistemi oluşturarak, inovasyon kültürünü yaratması ve benimsemesi gereklidir. 

İnsanlık için zor, hatta imkansız inovasyonların gerçekleştirildiği kurum olan NASA (National Aeronautics and Space Administration) 1980’li yıllarda Teknoloji Hazırlık Seviyesi 9 (TRL9) olarak bilinen bir metodolojiyi icat etmiş ve kendi fikirlerini teknolojiye hazırlamak amacıyla bu metodolojiyi kullanmaya başlamıştır. 2010 yılından itibaren Avrupa Birliği’de (European Union) projelerin yapılandırılması ve gerçekleştirilmesinde aynı metodolojiyi kullanmaya başlamıştır. INO10, NASA’nın geliştirdiği TRL9 metodolojinin bakış açısını teknolojiye hazırlık hedefi ile değil inovasyon hedefi ile geliştirilmiş bir ürünüdür.3 Bu ürün, fikir aşamasından teknolojiye transfer aşamasını içeren bir anlayışla, aklın, kollektif ve eş zamanlı kullanımını sağlayan bir inovasyon lisanı olarak geliştirilmiş ve uygulamaya alınmıştır2. 

INO10, inovasyon yapma heyecanı içinde olan insanların ürettiği fikir aşaması ile başlar. INO1, fikrin üretildiği ve kurumlarda fikrin oluşturulup seçildiği aşamadır. Eğer fikir onay almış ise bir sonraki aşama olan kavramsal tasarım aşamasında fikir sahipleri ve fikre katkı verecek kollektif akıl, fikrin bilimsel ve teknolojik alt yapısını inceleyip tasarlar. Bu aşama temel bilimin yoğun kullanıldığı fikre konu olan hipotezin bilimsel olarak test edilebilirliğinin tartışıldığı aşamadır. Kavram tasarlandıktan sonra artık fikrin validasyonu konusunun tartışılması gereklidir. Kavramın valide edildiği kısım aslında fikre konu olan hipotezin nasıl, ne zaman, kimlerle, ne kadarlık bir bütçe ile gerçekleştirilip nasıl test edileceği ve olası risklerin, bu fikrin topluma faydasının yazılı hale getirildiği yani projelendirildiği aşamadır. INO3, proje önerisinin yazıldığı aşamadır. Bir fikrin proje önerisinin yazılması, kağıt üzerinde fikrin gerçekleşebilirliğinin tüm yönleri ile değerlendirildiği anlamına gelir. INO4, yapay ortamda validasyon aşamasıdır. Her fikrin yapay ortamda validasyonu mümkün olmayabilir. Yapay ortamda validasyon denilince ilk akla simülasyon programları veya ortamları ile fikre konu olan ürünün validasyon çalışmaları anlaşılmalıdır. Eğer böyle bir imkan var ise bu imkanın hayata geçirilmesi fikrin ve önerinin gerçekleştirilebilirliğini destekler. INO5, laboratuvar ortamında validasyon aşamasıdır. Fikre konu olan ürün küçük ölçekte üretilip sonrasında test edildiğinde laboratuvar ortamında valide edilmiş demektir. Üniversiteler genel olarak inovasyon yolculuğunu INO5 seviyesine kadar gerçekleştirirler. Bu aşamadan sonra üniversitede üretilen ürün (bilgi, teknoloji, mezun, yayın) INO10 seviyesine erişir ve teknolojiye/topluma transfer edilir. INO6 ve INO7 fikre konu olan ürüne ait prototip üretim ve validasyon aşamasıdır. Bu aşamalar genelde enstitülerin ve Ar-Ge merkezlerinin misyonları ve alt yapıları gereği yapmakla yükümlü ve muktedir oldukları aşamalardır. INO7 aşamasını başarı ile geçmiş olan fikir artık seri üretimde yapılacak deneme üretimler (INO8) ve bu üretimlerden elde edilen ürünlerin validasyonları için, yani INO9 aşaması için hazırdır. Sanayi kuruluşlarında inovasyon olgunluk seviyesi 8 olan bir fikir için denemeyi yapacak alt yapıda ise denemeler yapılır ve valide edilir (INO9). Sürecin sonunda fikir INO10 aşamasına yani ürünün artık müşteri ile buluşacağı teknoloji transfer aşamasına ulaşır. Bu aşama inovasyonun en önemli aşamalarından biridir. Zira inovasyon buluşun pazar/toplum ile buluşma değer kazanma aşamasıdır. Bu değer genelde para ile ölçülse de devletin inovasyonlarında bir “yasa” nın son onay merciinden geçip toplumla buluştuğu an teknoloji transfer edilmiş olur. “Yasa”nın toplumca kabul görüp toplumun mutlu olması beklenir. Bu yönü ile INO10 her kurumdaki her çeşit inovasyon için uygundur. Devlet bu lisanı en iyi konuşan ve inovasyon olgunluk seviyesinin her kademesini çalıştıran organdır. 

INO10, kurumlardaki insanların aynı lisanı konuşmalarını sağlamak için geliştirilmiş İnovasyon Olgunluk Seviyelerini gösteren bir lisandır. Bu lisanda insanlar “Bu fikir INO6 seviyesindeki bir olgunluktadır” dediğinde, “Fikrin laboratuvar validasyonunun gerçekleştirilmiş ve prototip aşamasına getirilmiş” olduğu anlaşılır. Bu seviyeden sonra artık fikrin teknolojiye transferi için çok az yol kalmış anlamına gelir. Bazen de fikrin teknolojiye transferi prototip gerçekleştirme yapılmadan doğrudan seri üretim gerçekleştirme ve validasyonu ile de yapılabilir. 

İnovasyon, merak ile başlayıp üretilen düşüncenin (fikir) değer kazandığı yolculuktur. Bu yolculukta yer alan insanların aynı lisanı konuşması yolculuğun keyifli ve yaratıcı olmasını sağlayacağı gibi, yolculuğa katılan kollektif aklın yeni keşifler için yeni yolculuklara çıkmasında da motive edici olacaktır. 

Gelecek aynı lisanı kullanan ve böylece birbirini iyi anlayıp hızlı karar verebilen ekosistemleri kurmuş organizasyonların hayalleri ve başarıları ile şekillenecektir. İnovasyon yolculuğunuzun lisanı INO10, rotası IValue7 olması dileğiyle…

1. https://www.ethnologue.com/guides/how-many-languages, 17.12.2018.
2. https://en.wikipedia.org/wiki/Technology_readiness_level, 17.12.2018.
3. Ö. Keleş, T. Battal, A Model for Innovation Culture Management in Organizations (IVALUE 7), International Journal of Innovation (IJI) Vol. 5, Num.3 (2017).