Metal Dünyası

 

Aslında her zaman hayatımızda olmasına rağmen sanki Holywood yeni bir film yapmış da vizyona girmişçesine, İnovasyon, 2000’li yıllarda değişimin yeni sembolü haline geldi, getirildi. 

 

İnovasyon ile yeniden tanışınca düşünebilen insana değer artmaya başladı. İnsanlık, daha derin düşünmeye başladığında kendisini keşfetmeye, yeni bir şeyler öğrenmeye, yenilik yapmaya, icat çıkarmaya iten itici gücün/motivasyonun ihtiyaçlarından kaynaklandığını farketti. 

 

Oysa, Maslow 1943 yılında ihtiyaç piramidimizi oldukça güzel bir şekilde tanımlamıştı. Maslow’un hiyerarşisi insanın fizyolojik ihtiyaçları ile başlar, güvenlik, sevgi-ait olma, değer/saygınlık, bilişsel-estetik ihtiyaçlarla devam eder ve kendini gerçekleştirme ihtiyacı ile sonlanır1. 

 

Maslow’a göre ihtiyaçlarımız sınırsızdır ve bir ihtiyaç tam olarak giderilmeden diğer ihtiyacımıza dair yeterli motivasyonumuz oluşmaz. İhtiyacımızın farkına vardığımız durumda giderilmesi için bireysel güdülerimiz devreye girer. Hiyerarşinin tepesinde olabilmek için diğer ihtiyaçlarımızın tamamlanması gereklidir. Piramidin üstündeki ihtiyacımız; kendini gerçekleştirme ve yaratıcı olma ihtiyacıdır1. 

 

İnsanlık tarihini incelediğimizde Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisinin doğrulandığını görebiliriz. İlk olarak yeme içme ihtiyaçlarımızı karşılamak için volkanik kayalardan kesici alet yaparak işe başladık. Sonrasında deriden elbiseler ve aile/topluluk olarak bir arada güvenli yaşam alanları inşa ettik. Sevme ve bir yerlere ait olma ihtiyacımızı bireysel olarak değil toplum olarak yaşayarak tamamlamaya çalıştık ve çalışıyoruz. Bizler için sevgi önemli olduğu kadar saygı da önemlidir. Saygı duyan ve duyulan olabilmenin sonunda bilinir olmak için çaba harcadık, harcıyoruz. Mağaralara çizilen hiyerogliflerden Mona Lisa’lar, Kaplumbağa Terbiyeci’lerine doğru mükemmelleştirerek estetik ihtiyaçlarımızı karşılamaya hep çaba gösterdik. Ve piramidin altındaki diğer ihtiyaçlarımızı tamamladığımızda geldiğimiz noktada sorumuz “kendini gerçekleştirme ihtiyacını nasıl karşılayacağımız” oldu/oluyor.

 

Her insan kendi ihtiyaç piramidinin son evresinde başkalarına fayda sağlamayı, problem çözmeyi, yaratıcı olmayı ister. Çünkü bu noktaya kadar kendi mutluluğumuzla ilgili temel ihtiyaçlarımızı tamamlamışızdır ve sıra hem kendi hem de başkalarının ihtiyaçları için yaratıcı çözümler geliştirmeye gelmiştir. 

 

Yaratıcı çözümler ilklerimiz olur ve biz bunları buluş olarak adlandırırız. Buluşlarımıza biz kendimiz değer verir, sonra başkalarının da değer vermesini sağlayabilirsek İnovasyon yapmış oluruz. İnsanlık “para” yı icat ettikten sonra para toplumda değer kazanmasaydı İnovasyon diye bir kavram olmayacak mıydı? Değeri para ile ölçmek doğru mudur? İnovasyonu sadece bilinen anlamı ile “ticaretle” özdeşleştirmek ve İnovasyon için buluşun salt “ticari fayda” sağlamasını beklemek doğru mudur? Bu bakış açısı İnovasyon’u çok yüzeysel tanıyan ve onu sadece bir boyuta hapsetmek isteyenlerin, kolaycılık yapanların bakış açısıdır. Oysa “değer vermek”, “değer katmak” paha biçilmezdir. 

 

 Pek az insan Dr. Ignaz Philipp Semmelweis ismini bilir. Dr. Semmelweis, bir kadın doğum uzmanıdır. Doktora tezinden iki yıl sonra Viyana’daki Kaiser Josef II. Hastanesi’nin doğum bölümünde asistan doktor olarak işe başlamıştır. Lohusalık humması üzerine hastane ortamı ve çalışanlarının hijyenleri konusunda aldığı önlemlerle 19. yüzyılda Avrupa’da yaklaşık 1 milyon kadının ölümüne sebep olan bu hastalığı bazılarının “çok basit bulabileceği ancak o yüzyıla kadar başkaları tarafından bakılmış ama görülememiş bir çözüm yöntemi” ile engellemiştir2. Bu yapılan İnovasyon değil de nedir?

 

İnsanımızın yeni tanıştığı İnovasyon’u daha anlamaya fırsatı olmadan 2010’lu yıllarda Ohio Eyalet Üniversitesi’nden Prof. Dr. Oded Shenkar bir kitap yazdı. Taklitçiler: Akıllı Şirketler Taklitçiliği Stratejik Üstünlük Sağlamak için Nasıl Kullanılırlar (Copycats: How Smart Companies Use Immitation To Gain Strategic Edge?)3. Bu kitapla birlikte insanlık aslında İnovasyon ile İmovasyon’un birbirlerine yakın akraba olabileceği gerçeği ile yüzyüze kaldı. 

 

İnovasyon buluşçuluğu, İmovasyon ise imite etmeyi /taklitçi olmayı ön plana çıkarır. İlk bakışta imitasyon/taklitçilik oldukça utanç verici bir tanışıklıkmış gibi gelse de, yine insanlık tarihine baktığımızda ihtiyaçlarımızı karşılamak ve öğrenmek için taklitçiliğe başvurduğumuzu görebiliriz. İnsanlığın öğrenme mekanizmalarından biri de taklit ederek öğrenmektir. Bu yol çoğunlukla kısadır. Taklit ederken genelde taklidini yaptığımız şeye dair tüm veriler elimizde olamaz/olmayabilir. Deneme, yanılma proseslerini de taklit prosesimize dahil ederiz. Bu denemelerden öğrenirken yeni şeyler keşfedebiliriz. Taklit etmek ile öğrenme yolu kısalır ve aslında bu yol öğrenmek isteyen için oldukça akıllıcadır. Taklit edilenin tecrübesi, bilgisi sayesinde sıfır noktasından başlanmamış olunur. Öğrenmek ve yapmak çok zaman almaz. Herkes bilir ve söyler “Tekerleği tekrar keşfetmek” akıllıca değildir. Taklitçilik başkalarının denediklerinden öğrenmektir. Taklit etmek için yüksek derecede özgüvene ihtiyaç yoktur. “O yapmışsa ben de yapabilirim” demek “nasıl yapacağım daha önce yapılmamış ki, nereden başlasam?” demekten daha kolaydır. Taklit prosesi sonunda öğrenip yapabilirsek, özgüvenimiz sağlamlaşır ve en yeniyi bulmak için olgunlaşabiliriz. 

 

Taklitçilik tamamıyla aynısını yapmak yani kopyacılık olmamalıdır. Bu konuda Shenkar’da entelektüel sermayenin korunması konusunda hassas olduğunu belirtmiştir. Ancak, bilinen bir gerçekte göz ardı edilmemelidir. İletişim ve rekabetin bu denli hızlı olduğu bir ortamda entelektüel sermayenin korunmasının da oldukça zor olduğudur. Bu nedenle bugün pek çok şirket ürünlerini farklı kılan buluşçu fikirleri açıklama yolunu seçmeyip, bir an önce pazarda vazgeçilmesi zor olan bir pay sahibi olma/yer edinme yoluna gitmektedir. Göz ardı edilmeyecek bir başka gerçek daha vardır o da günümüzde tüm korumalara rağmen, yeni ürünlerin pazara sunuldukları andan itibaren, rakipler tarafından açık alanları tespit edilip, taklitlerinin pazara çok kısa sürelerde ulaştığı gerçeğidir. Bu noktada kalıcı rekabet için Teknolojik İnovasyon yanısıra İş Modeli (Bussiness Model, Bussiness Plan) İnovasyon’u gereklidir.

 

Günümüzde, “İnovatif İş Modelleri” pazarı sahiplenen, insan algılarını ve seçimlerini yöneten modeller üzerine kurulur hale gelmiştir. Ülke ölçeğinde bakıldığında İnovatif İş Modeli’ne en güzel ve yakın örnek 2000’li yıllarda gerçekleştirilmiştir. Bu model sayesinde dünyanın geçmişte bir dönem korkulu rüyası olan ülke, bugün de tüm dünya ülkelerinin korkulu rüyası haline gelmiştir: ÇİN 

 

Tarihte Çinliler teknolojik ve kültürel zenginlikleri ile büyük İnovasyon’lar yapmışladır. Bunlardan en önemlisi barutun keşfidir. Ancak tarihin bir döneminde güçlü ve şöhretli olarak anılan Çin, bir döneminde ise ürünlerinin kalitesizliği ve teknolojisinin fakirliği ile anılmıştır. 

 

Çin Halk Cumhuriyeti, bu imajı ortadan kaldırıp halkının yeniden dünyada değer verilen, saygı duyulan konuma gelmesini hedef alarak, 2000’li yıllarda çok önemli İnovatif Stratejiler uygulamıştır. Bu stratejilerden biri de İmovasyon üzerine kurulmuştur. Bu stratejide ilk hamle Çin malı, taklit ancak kaliteli ürünlerin çok ucuz fiyata dünya pazarında yer bulması olmuştur. Bu sayede “nasıl yapılır” ve “nasıl satılır” bilgisi edinilmiş ve özgüven kazandırılmış bu özgüvenle dünyadaki algı değişimi başlamıştır. İkinci hamle, “nasıl daha iyisi yapılır “olmuştur. Bu aşamada imitasyona İnovasyon’u bulaştırmaya başlamışlardır. Ve son hamle “nasıl buluş yapılır”a doğru hızla ilerlemek olmuştur. “Made in China “ (Çin’de Üretildi) ile başlayan yolculuk“Invent in China “ (Çin’de Keşfedildi) ile devam etmektedir. 

 

Bizlerde organizasyonlarımızda “Invent in Here” sloganını gerçekleştirmek istiyorsak öncelikle gerçeklerden korkmamamız onlarla yüzleşmemiz gerekiyor. ‘‘Gerçekler acıdır’’ derler. Evet, yüzleşmek zordur. Cesur olanlar bu işi yapabilenler, yapabilenler canları bir süre acısa da doğru karar alabilecek cesaretleri ile karşılarında acılar çaresiz kalır. Yalanla yaşayanlar yalanın verdiği geçici mutluluk içinde yaşarlar, sonrasında yalan ve yalancılarla dolu dünyada yaşadıklarını dahi itiraf edecek cesaretleri kalmaz. 

 

Bugün pek çok organizasyonda sermaye sahiplerinin ve liderlerin yapmaları gereken “Gerçekten biz İnovasyon mu yoksa İmovasyon mu yapıyoruz?” sorusunu cesurca cevaplamalarıdır. Cevabınızı cesurca veriniz. Korkacak veya utanacak bir durum yok. Tersine Mühendislik (Re-Engineering), Kıyaslama (Benchmarking), Biyomimetik (Biomimetics/ Biomimicry) gibi yöntemler de İmovasyon içermiyor mu? İnovasyon ile arkadaşlığımızı gurur duyarak birbirimize anlatırken İmovasyon’u görmezden gelerek kazanabilecek miyiz?

 

Ülke olarak, ürünlerimizin üzerinde Burada Üretildi (Made in Here) yerine Burada Keşfedildi (Invent in Here) yazabilecek kadar kararlı, doğru ve mutlu insanlarla inovatif stratejileri üretip, gerçekleştirecek kadar cesur olmamız dileğiyle…

 

1. Maslow, A. H. (1943). A theory of human motivation. Psychological Review, 50 (4), 370-396.http://dx.doi.org/10.1037/h0054346.

2. Jochen Mai, Daniel Retting, Düşünüyorum Öyleyse Deliyim, 1. Baskı, Şubat 2015, Pegasus yayınları, syf 206-207.

3. Oded Shenkar , Copycats: How Smart Companies Use Imittaion To Gain Strategic Edge?, Harward Bussiness School Publishing Corp, 2010, syf. 5